Modelin temel hedefi olan yetkin ve erdemli insan profilini oluştururken on farklı alt profil özelliği tanımlanmıştır. Bu özelliklerin sadece teorik olarak bilinmesi yeterli değildir; öğretmenlerin derslerinde bu profilleri geliştirecek uygulamalara yer vermesi esas alınmaktadır.
Ahlaklı profil özelliği; adil olmayı, başkalarının haklarına saygı duymayı, güvenilirliği, tabiat ve toplumsal olaylara duyarlılığı, saygıyı ve dürüstlüğü kapsar. Bu profili geliştirmek için öğretmenler sınıfta toplumsal sorunlara yönelik örnekler üzerinden tartışmalar yürütebilir. Örneğin hayvan hakları konusunda öğrencilere yetkili olsalardı neler yapabilecekleri sorulabilir. Ayrıca toplu taşımada başkalarının haklarına saygı gibi günlük yaşamdan videolar izletilerek hak gaspı üzerine farkındalık oluşturulabilir. Toplumda yankı uyandırmış hukuki vakalar üzerinden adalet kavramı tartışılarak öğrencilerin adil olma yönü desteklenebilir.
Bilge profil özelliği; sanata ve kültüre duyarlı olmayı, bağımsız düşünebilmeyi, belagat sahibi olmayı, bilgiyi paylaşmayı ve ilme ulaşmayı ifade eder. Bu profil epistemolojik bütünlükle doğrudan ilişkilidir. Belagat sahibi olmak, dilin inceliklerini doğru kullanmak ve Türkçeye hakim olmak anldıbına gelir. Bu yönü geliştirmek için istanbul gibi tarihi dokusu olan yerlerde Topkapı Sarayı gibi mekanlara geziler düzenlenebilir. Gezi sonrası öğrencilere bağımsız düşüncelerini yazdırarak ve araştırmaya dayalı sunumlar yaptırarak hem kültürel duyarlılık hem de bilgiyi paylaşma becerisi artırılabilir. Ayrıca yabancı kelimelerden arındırılmış kompozisyon çalışmalarıyla dil becerileri desteklenebilir.
Cesaretli profil özelliği; yiğitlik, mertlik, inisiyatif alma, destekleyici olma, risk alma ve girişimcilik özelliklerini içerir. Cesaretli bir birey kendi kabuğundan çıkıp yaratıcı düşünebilen kişidir. Girişimcilik ve risk alma burada anahtar kavramlardır. Öğrencilere daha önce kimsenin yapmadığı ama yapıldığında faydalı olacak bir ürün tasarlatmak ve bunun pazarlanması üzerine kurgu yaptırmak bu profili geliştirir. inisiyatif alma becerisi ise karar verme sürecinin bir ön adımı olarak vurgulanır.
Estetik profil özelliği; sanat yeteneklerinin farkında olmayı ve bunları kullanmayı, zarif, ölçülü ve seçici olmayı kapsar. Zarif kavramı, aklı selim, kalbi selim ve zevki selimin birleşimi olarak iyi, doğru ve güzel iş yapmak şeklinde tanımlanır. Ölçülü olmak ise aşırılıktan kaçıp dengeyi kurmaktır. Seçici olmak, fark etmez anlayışından uzak durup bilinçli tercihler yapmayı gerektirir. Eğitimde görsel sanatlar veya teknoloji tasarım derslerinde sergiler açmak, bir sanat eserinin kendi kültürümüzle uyumunu ve ölçülülüğünü tartışmak estetik yönü güçlendirir.
iradeli profil özelliği; kararlılık, iddialı olma, tutarlılık, özgüven, sorumluluk alma, ilkeli duruş ve öfke kontrolü özelliklerinden oluşur. Bu profilin geliştirilmesinde münazara ve tartışma teknikleri oldukça etkilidir. Münazarada öğrencinin kendi tezini savunurken iddialı olması, tutarlı argümanlar üretmesi ve jüri önünde özgüvenli durması gerekir. Bu süreçte yaşanan gerginliklerde öğretmenin rehberliğiyle öfke kontrolü sağlanarak iradeli profil desteklenir.
Merhametli profil özelliği; şefkatli, affedici, iyiliksever, yardımsever, paylaşımcı ve sevecen olmayı ifade eder. Kadim kültürümüzde geniş yer bulan bu profil, sosyal sorumluluk projeleriyle hayata geçirilir. Okullarda deprem veya sel gibi afetler için yardımlar toplamak, okul bahçesinde hayvanlar için barınaklar yapmak veya kermes gelirleriyle mama bağışında bulunmak merhamet duygusunu pekiştirir. Huzurevi ziyaretleri de bu kapsamda değerlendirilen önemli etkinliklerdendir.
Sağlıklı profil özelliği; sağlıklı beslenmeyi, düzenli uyku ve dinlenmeyi, spor yapmayı, temizliği, bağımlılıklardan kaçınmayı ve manevi sağlığı korumayı kapsar. Okullarda uzmanların katılımıyla bağımlılıkla mücadele ve narkotik farkındalık seminerleri düzenlenmesi bu profile hizmet eder. Ayrıca düzenli yaşamın akademik başarıya etkileri üzerine ödevler verilmesi veya okul içi sportif egzersiz programları uygulanması sağlıklı yaşam bilincini artırır.
Sorgulayıcı profil özelliği; meraklı olmayı, eleştirel düşünmeyi, işbirliği yapmayı, esnekliği, araştırmacılığı ve problem çözmeyi temel alır. Öğretmenler sınıfta neden gökkuşağı çıkar gibi merak uyandırıcı sorular sorarak araştırma sürecini tetikleyebilir. Grup ödevleriyle toplumsal bir problemin belirlenmesi ve işbirliği içinde çözülmesi sorgulayıcı bireyler yetiştirilmesini sağlar.
Üretken profil özelliği; hayalleri ve hedefleri olmayı, çalışkanlığı, öğrenme isteğini, azim ve sabrı, iletişime açık olmayı ve yaratıcılığı içerir. Üretken birey, sentez düzeyinde beceriler sergiler. Bu profili desteklemek için Aziz Sancar gibi dünyaca ünlü bilim insanlarının biyografileri ve çalışma disiplinleri öğrencilere örnek gösterilebilir. Onların azim ve sabır hikayeleri, öğrencilerde öğrenme isteği ve yaratıcılık yönünde bir ilham kaynağı oluşturur.
Vatansever profil özelliği; bayrak sevgisini, Türkçeye sahip çıkmayı, vatanı ve milleti savunmayı, devlet bilincini, milli ve manevi değerlere bağlılığı ve ülke çıkarlarını korumayı kapsar. Kurtuluş Savaşı gibi konular işlenirken vatan ve bayrak bilinci aşılanır. Tarihi mekanlara gezilerle tarih bilinci kazandırılır. Ayrıca Türkçenin doğru ve etkili kullanımı hem vatanseverlik hem de bilgelik profilinin ortak noktası olarak görülür. Yazılı olmayan ancak eğitim ortamında kendiliğinden gerçekleşen örtük program süreçleri de bu değerlerin kazandırılmasında aktif rol oynar.
Programın uygulanışında titizlikle hazırlanan bir bütünlük gözetilmektedir. Konular birbirinin ön koşulu olacak şekilde planlanmıştır ve tek bir listede kafa karışıklığına yer vermeden sunulmaktadır. Model; pragmatizm, yeniden kurmacılık ve ilerlemecilik gibi felsefi temellerin bir finali niteliğindedir. Bu süreçte sadece bilgi aktarımı değil, öğrencilerin karakter gelişimini sağlayacak örnek olaylar ve pratik uygulamalar ön planda tutulmaktadır.
tümünü göster
