(bülent tanık r.a. videolarından not olarak çıkarılmıştır)
(video 3 - öğrenmeyi etkileyen faktörler 2/2)
Öğrenmeyi etkileyen yöntemle ilgili faktörler
Dersin ilk kısmında yöntemle ilgili faktörler ele alınmıştır. Bunlardan ilki olan katılım faktörü, genellikle öğrenenle ilgili bir özellikmiş gibi algılansa da aslında öğretmenin seçtiği yöntemle doğrudan ilişkilidir. Bir öğretmenin ders boyunca düz anlatım yapması durumunda öğrenci istese de derse katılamaz; ancak soru cevap veya tartışma gibi yöntemler kullanıldığında katılım gerçekleşir. Bu nedenle katılım, yönteme bağlı bir faktördür. Öğrencinin derse aktif katılımı arttıkça, bilginin kalıcılığı da aynı oranda artmaktadır. Bizzat hazırlanan veya dahil olunan bir sunumun diğerlerinden daha iyi hatırlanması buna bir örnektir.
Zaman faktörü, öğrenmeye ayrılan sürenin nasıl kullanıldığıyla ilgilidir ve ikiye ayrılır. Toplu öğrenme, dar bir zaman diliminde çok yoğun bir çalışma yapılmasıdır; sınavdan bir gece önce sabaha kadar çalışmak buna örnektir. Aralıklı öğrenme ise çalışmanın geniş bir zamana yayılmasıdır; örneğin on gün boyunca her gün birer saat çalışmak. Her iki yöntemde de toplam çalışma süresi aynı olsa bile, toplu öğrenenler sınavda başarılı olabilse de bilgiyi çok çabuk unuturlar. Aralıklı öğrenenler ise bilgiyi uzun süre hatırda tutarlar.
Konunun yapısı faktörü içerikle ilgilidir ve yine iki alt başlıkta incelenir. Bütün halinde çalışma, bir içeriğin konu bütünlüğünü bozmadan, bölümleri atlamadan sırasıyla çalışılmasıdır. Örneğin matematik öğrenirken toplama ve çıkarma öğrenilmeden çarpmaya geçilememesi, konunun bütün halinde ve aşamalı çalışılmasını zorunlu kılar. Parçalara bölerek çalışma ise içeriğin birbirinden bağımsız modüllerden oluşması durumunda tercih edilir. Fizik, kimya ve biyoloji gibi birbirini doğrudan engellemeyen dersler istenilen sırayla çalışılabilir. Sözel malzemelerde ise en verimli yol önce bütüne bakmak, sonra parçalara ayırmak ve tekrar bütünde birleştirmektir.
Zaman ve konunun yapısı arasındaki farka çok dikkat edilmelidir. Eğer bir örnekte çalışmanın günlere veya saatlere yayılmasından bahsediliyorsa bu zaman faktörüdür. Eğer çalışmanın hangi sırayla yapılacağı veya konunun ön koşul özellikleri vurgulanıyorsa bu konunun yapısı ile ilgilidir.
Sonuç hakkında bilgilendirme, yani geri bildirim veya dönüt faktörü, öğrenciye öğrenme durumu hakkında bilgi verilmesidir. Bir sınav sonucunu söylemek, verilen bir cevaba doğru veya yanlış demek, hata yapıldığında düzeltme yapmak veya sadece gülümsemek birer geri bildirimdir. Sıklıkla deneme sınavı çözmenin veya testlerde cevap anahtarına bakmanın faydası, bireyin sürekli olarak başarı durumu hakkında sonuç almasını ve hatalarını görmesini sağlamasıdır. Bu durum öğrenme başarısını doğrudan artırır.
Öğrenmeyi etkileyen malzeme ile ilgili faktörler
Öğrenme malzemesiyle ilgili faktörlerin ilki telaffuz edilebilirliktir. Bu, öğrenme malzemesinin (kitap, atlas veya öğretmen) dilini bilmek ve anlamak demektir. Bir malzemenin içeriğini aktarabilmesi için telaffuz edilebilir olması bir ön koşuldur. Örneğin Çince bilmeyen birine verilen çok kaliteli bir psikoloji kitabı, o dili anlamadığı sürece hiçbir işe yaramaz.
Algısal ayırt edilebilirlik, malzemedeki önemli kısımların diğerlerinden daha belirgin hale getirilmesidir. Ders notlarında bazı yerlerin büyük harfle yazılması, daire içine alınması, renkli kalemle yazılması veya altının çizilmesi algısal ayırt edilebilirliği artırır. Bu işlem, dikkatimizi o noktaya çekerek öğrenmeyi kolaylaştırır.
Kavramsal basamaklar dizini, bir kavramı oluşturan veya onunla ilişkili olan alt kavramların bir arada ve bütün halinde gösterilmesidir. Bu yapı nesneldir ve kavram haritalarına benzer. Örneğin sayıların doğal sayılar, rasyonel sayılar şeklinde sınıflandırılması herkes için aynıdır. Bu tür bir organizasyon, malzemenin zihinde daha kolay kodlanmasını sağlar.
Çağrışımsal anlam, bir kavramın bireyde oluşturduğu öznel ve kişisel anlamdır. Çağrışımlar insanların önceki yaşantılarına dayandığı için her bireyde farklılık gösterir. Örneğin ayna kelimesi birine makyajı, birine bir müzik grubunu, bir diğerine ise yaşadığı bir kaza sonrası gördüğü kanı çağrıştırabilir. Öğrenmede çağrışımsal anlam kullanmak, yeni bilgileri kişisel hayat hikayesiyle ilişkilendirmektir. Kendi tuttuğumuz notların başkası için anlamsız olup bizim için çok etkili olması bu öznel çağrışımlardan kaynaklanır.
Çağrışımsal basamaklar, bir çağrışımın bir başka çağrışımı doğurma sürecini izlemektir. Örneğin deniz kelimesi birinde tatil, zıpkın ve balık sırasını izlerken, bir başkasında idam ve darbe çağrışımlarını tetikleyebilir. Bu yapı nesnel değildir, tamamen bireyseldir ve zihin haritalarına benzer.
Dersin sonunda, bu faktörlerin sınavda doğrudan tanımlar veya örnekler üzerinden sorulabileceği gibi, tablodaki üst ve alt başlıkların eşleştirilmesi şeklinde de karşımıza çıkabileceği belirtilmiştir. Bir sonraki aşamada davranışçı, bilişsel davranışçı ve bilişsel olarak ayrılan öğrenme kuramlarına geçiş yapılacaktır.
tümünü göster
