(bünyamin atalay r.a. videolarından not olarak çıkarılmıştır)
(video 1 - genel yapı ve temel anlayış)
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, aynı zamanda 2024 programları olarak da adlandırılmaktadır ve 2024-2025 öğretim yılı itibarıyla resmi olarak kullanılmaya başlanmıştır.
Programın uygulanması tüm sınıf düzeylerinde aynı anda başlamamıştır; kademeli bir geçiş planlanmıştır. Şu anki ilk aşamada okul öncesi, 1. sınıf, 5. sınıf ve 9. sınıflarda uygulanmaktadır.
Bu kademeli geçiş süreci bir nevi pilot uygulama niteliği taşımaktadır. Öğretmen yansıtmaları adı verilen mekanizma ile bu sınıflarda ders veren öğretmenlerden programın işleyişi, eksikleri ve karşılaşılan problemler hakkında geri bildirimler alınmaktadır.
Öğretmenlerden gelen bu dönütler sayesinde programdaki hataların düzeltilmesi ve bir sonraki yıl diğer sınıflara yayılırken sürecin daha az hatayla yürütülmesi hedeflenmektedir.
Hiyerarşik yapı bakımından Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli genel bir eğitim programıdır. Bu geniş kapsamlı yapının içerisinde Türkçe, matematik, müzik gibi derslerin kendi öğretim programları yer almaktadır.
Eğitim programı kapsamı en geniş ve ayrıntısı en az olan çerçeveyken, öğretim programına inildikçe kapsam daralmakta ancak ders özelindeki ayrıntılar artmaktadır.
Modelin üzerine oturduğu temel vizyon ve zemin köklerden geleceğe anlayışıdır. Bu anlayış geçmişten sadece beslenmeyi değil, geçmişten alınan ilhamla geleceği bizzat inşa etmeyi hedefler.
Programın temelinde sadece çağa ayak uyduran değil, çağı bizzat kurgulayan ve inşa eden bireyler yetiştirme arzusu vardır. Bu yönüyle eğitim felsefeleri arasında özellikle yeniden kurmacılık ve ilerlemecilik ön plandadır.
Model tek bir felsefeye dayanmak yerine eklektik bir yapı sergiler. Ağırlıklı olarak ilerlemeci ve yeniden kurmacı olsa da, yer yer esasicilik ve daimicilik unsurlarını da barındırır.
Köklerden geleceğe anlayışı aynı zamanda 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nda yer alan Türk kültürünün ve dilinin korunarak gelecek nesillere aktarılması ilkesiyle, yani Atatürk milliyetçiliği ile uyumludur.
Köklerden geleceğe bakış açısının birinci boyutu geçmişten ilham alarak geleceği tasarlamaktır. Buna örnek olarak Vecihi Hürkuş gibi tarihi şahsiyetlerin çalışmalarından esinlenerek günümüzde insansız hava araçları veya yerli savunma sistemleri tasarlamak gösterilebilir.
Bir diğer örnek geleneksel aile yapısının korunarak modernize edilmesidir. Burada büyüklere saygı ve yardımlaşma gibi köklü değerlerden kopmadan, modern çağın getirdiği bireysel yaşam alanlarına ve özgür düşünceye de yer açılması kastedilir.
Kaybolmaya yüz tutmuş mesleklerin modern teknolojilerle harmanlanması da bu kapsamdadır. Halı dokuma veya çinicilik gibi el sanatlarının yaygın eğitim veya sargın eğitim yoluyla usta çırak ilişkisi içinde yaşatılması ve geleceğe taşınması hedeflenir.
Köklerden geleceğe anlayışının ikinci boyutu geçmişten dersler çıkararak geleceği güvenli şekilde oluşturmaktır. Bu süreç yansıtıcı düşünme becerisini ve eğitimin tarihi temellerini temel alır.
Geçmişteki eğitim uygulamalarına bakılarak yapılan hataların analiz edilmesi ve yeni programlar hazırlanırken bu hatalardan kaçınılması bir muhasebe sürecidir. Köy enstitüleri veya geçmişteki farklı program denemeleri bu tarihi süzgeçten geçirilir.
Tarihteki bilimsel başarılar da bu modelin dayanakları arasındadır. Uluğ Bey’in Semerkant’taki astronomi çalışmaları veya Takiyüddin’in istanbul’daki rasathanesi gibi kademeli tarihsel birikimlerden beslenilerek gelecek vizyonu oluşturulur.
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin beş temel bileşeni bulunmaktadır. Birinci bileşen temel yaklaşımdır ve programın hangi felsefi anlayışla hazırlandığını tanımlar.
ikinci bileşen öğrenci profilidir. Burada yetkin ve erdemli insan profili hedeflenir; bu profilin altında adil, bilge, cesaretli, üretken ve vatansever gibi alt nitelikler yer alır.
Üçüncü bileşen beceriler çerçevesidir. Bu çerçeve fiziksel, duyuşsal ve bilişsel becerilerin bir sentezini içerir.
Dördüncü bileşen erdem-değer-eylem çerçevesidir. Bu başlıkta değerler eğitiminin sadece teoride kalmaması, bizzat eyleme dönüşerek erdemli bir hayat tarzı oluşturması üzerinde durulur.
Beşinci ve son bileşen ise tüm bu unsurların bir araya gelerek oluşturduğu bütüncül eğitim anlayışıdır. Bu yapıların tamamı birleşerek modelin genel iskeletini meydana getirir.
(bünyamin atalay r.a. videolarından not olarak çıkarılmıştır)
(video 2 - genel yapı ve temel anlayış)
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin en temel hedeflerinden biri, her türlü ideolojinin üzerinde milli bir şahsiyet oluşturmaktır. Bu milli şahsiyetlerin bir araya gelerek ortak bir toplumu inşa etmesi esas alınmaktadır. Eğitimin toplumu yeniden inşa etme işlevi vurgulandığı için bu yaklaşım felsefi olarak yeniden kurmacılık eğitim felsefesiyle doğrudan ilişkilidir.
Modelin yetiştirmeyi amaçladığı birey profili; eleştirel düşünebilen, problem çözebilen, inisiyatif alıp karar verebilen ve sorumluluk üstlenen bireylerden oluşmaktadır. Bireyin bu şekilde merkeze alınması ve aktif bir rol üstlenmesi, modelin ilerlemecilik eğitim felsefesinden de beslendiğini göstermektedir.
Eğitim anlayışı sadece mevcut çağa ayak uydurmayı yeterli görmemektedir. Bireylerin değişen dünyaya adapte olmasının yanı sıra, bizzat medeniyeti inşa edecek bir donanıma sahip olmaları hedeflenmektedir. Bu yönüyle savunma sanayi, sağlık, ulaşım ve eğitim gibi alanlarda sadece teknolojiyi kullanan değil, yeni teknolojiler ve ürünler üreterek geleceği tasarlayan bir nesil arzulanmaktadır.
Modelin karakteristik yapısını oluşturan üç temel kavram aklı selim, kalbi selim ve zevki selimdir. Aklı selim, olaylara sağduyulu ve itidalli yaklaşarak doğru işler yapmayı; kalbi selim, vicdanlı ve iyi kalpli olarak iyi işler yapmayı; zevki selim ise estetik bir anlayış ve etik olgunlukla güzel işler yapmayı ifade eder. Bu üç özelliği kendinde toplayan bireyler kadim kültürümüzde zarif bireyler olarak tanımlanır ve Maarif Modeli tam olarak bu zarif bireyleri yetiştirmeyi hedeflemektedir.
Eğitim, herkesin hayat boyu erişebileceği bir süreç olarak tasarlanmıştır. Bu yaklaşım, eğitimin okul binalarıyla sınırlı kalmayıp yaşamın her alanında devam etmesi gerektiğini savunan hayat boyu öğrenme anlayışıyla uyumludur. Milli eğitimin temel ilkelerinden biri olan süreklilik ilkesi de bu süreci desteklemektedir.
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde eğitim hem bir hak hem de bir ödev olarak nitelendirilmektedir. Zorunlu eğitim kapsamında bu hizmeti almak her vatandaşın hakkıdır. Ancak toplumun refahı, güvenliği ve Türkiye Cumhuriyeti'nin dinamik vizyonuna katkı sağlamak amacıyla bu eğitimi almak ve kendini geliştirmek birey için aynı zamanda milli bir ödevdir.
Fırsat eşitliği modelin vazgeçilmez bir parçasıdır. Devletin sağladığı burslar, krediler, ücretsiz kitap dağıtımı ve taşımalı eğitim gibi uygulamalarla her öğrencinin eğitime eşit şartlarda ulaşması hedeflenmektedir. Ayrıca inanç, kimlik veya sosyoekonomik durum gibi farklılıkların birer dezavantaj haline dönüşmemesi için gerekli önlemlerin alınması amaçlanır. Bu durum milli eğitimin genellik ve eşitlik ilkeleriyle örtüşmektedir.
Bütüncül eğitim yaklaşımı modelin merkezinde yer almaktadır. Bu yaklaşım, bireyin sadece zihinsel gelişimini değil; bilişsel, duyuşsal ve psikomotor yani fiziksel gelişimini bir bütün olarak desteklemeyi esas alır. Çok yönlü gelişim, bütüncül eğitimin temel amacıdır.
Bilme ve sorumluluk kavramları arasındaki ilişki üzerinde durulmaktadır. Bilgiye sahip olmak yani bilme tek başına yeterli değildir. Sahip olunan bu bilginin toplum yararına kullanılması ve hayata geçirilmesi sorumluluk olarak tanımlanır. Bireyin bilgisini sadece kendine saklamayıp toplumsal sorunları çözmek için kullanması teşvik edilmektedir.
Türkçenin korunması ve doğru kullanılması temel bir politika olarak belirlenmiştir. Türkçe, model içerisinde bütünleştirici ve birleştirici bir değer olarak görülmektedir. Dilin doğru kullanılması, kültürel değerlerin nesilden nesile aktarılması süreci olan kültürlemenin de ana anahtarı olarak kabul edilmektedir.
Öğrenme ortamlarının esnek ve özgür olması hedeflenmektedir. Bireyin ilgi ve yeteneklerini keşfedebileceği, kendini baskı altında hissetmeden geliştirebileceği modern tasarımlı eğitim ortamları planlanmaktadır.
Eğitimde kalıcılığı sağlamak için disiplinler arası bir anlayış benimsenmiştir. Bir dersin sadece kendi sınırları içinde anlatılmayıp diğer derslerle ilişkilendirilmesi esastır. Örneğin kuraklık konusu hayat bilgisi dersinde işlenirken aynı zamanda Türkçe dersinde buna uygun bir metin, müzik dersinde ise ilgili bir parça ile desteklenerek öğrenmenin derinleşmesi sağlanır.
Model, statik bir yapı yerine dinamik ve güncellenebilir bir yapıya sahiptir. Değişen şartlara ve gelen geri bildirimlere göre esnetilebilir bir karakter sergilemektedir.
Öğrenciler arasında yarıştırıcı ve ayrıştırıcı yaklaşımlardan uzak durulmaktadır. Bunun yerine farklılaştırılmış öğretim teknikleri uygulanmaktadır. Bu teknikle, her öğrenci özel bir birey olarak görülür; ihtiyacı olanlara destekleme eğitimleri verilirken, potansiyeli yüksek olanlar için zenginleştirilmiş içerikler sunulur.
Öğretim programlarının genel özellikleri çerçevesinde 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun ikinci maddesinde yer alan genel amaçlarla tam uyum aranmaktadır. Atatürk ilke ve inkılaplarına bağlılık ve milli değerlere saygı bu amaçların başında gelir.
Programlar aynı zamanda 2015 yılından bu yana uygulanan Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi ile uyumlu hale getirilmiştir. Avrupa Yeterlilikler Çerçevesi'ne paralel olarak hazırlanan bu yapı, eğitim kademeleri arasındaki standartları ve yeterlilikleri belirleyerek ulusal ve uluslararası geçerliliği desteklemektedir.
(bünyamin atalay r.a. videolarından not olarak çıkarılmıştır)
(video 3 - öğrenci profili 1/2)
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin nihai ve temel amacı, yetkin ve erdemli insan yetiştirmektir. Bu hedef, modelin bütün aşamalarında merkeze alınan ana ilkedir.
Öğrenci profilinin iki temel ayağından ilki olan yetkinlik, bireyin bir alanla ilgili hem teorik hem de pratik düzeyde bilgi ve beceri sahibi olmasıdır. Bu durum sadece bilmeyi değil, bildiğini beceriye dökerek işlevsel hale getirmeyi de kapsar.
Yetkinlik kavramına örnek olarak bir öğrencinin ingilizceyi sadece gramer olarak bilmesi değil, bu dili etkili bir şekilde konuşup yazabilmesi gösterilir. Aynı şekilde meslek lisesinden mezun olan bir öğrencinin iş hayatında başarılı olması onun o alanda yetkin olduğunu kanıtlar. Yetkinliğin temelindeki anahtar kavram liyakattir.
Öğrenci profilinin ikinci ayağı olan erdemlilik ise bireyin ruhsal olgunluk seviyesini ifade eder. Erdemli bir insan; alçak gönüllü, sevecen ve affedici olma gibi yüksek insani niteliklere sahiptir. Bu kavramın merkezinde ahlak olgusu yer alır.
Erdemli davranışlara örnek olarak, kopya çekme imkanı varken ve kimse görmüyorken bile dürüstlüğü tercih ederek kopya çekmemek verilir. Ayrıca sınıf içinde arkadaşları kendisiyle dalga geçse bile kin gütmeden onları affedebilmek erdemli bir insan profilinin göstergesidir.
Modelde yetkin ve erdemli insan yetiştirilirken bütüncül bir anlayış dikkate alınır. Bütüncül eğitim; bilgi, eylem ve değerlerin (veya becerinin) bir arada sunulmasını hedefler. Bu yaklaşım öğrencinin bilişsel, duyuşsal ve psikomotor yönlerini aynı anda geliştirmeyi amaçlayan bütünlük ilkesiyle uyumludur.
Yetkin ve erdemli insan profilinin dört temel dayanağı bulunmaktadır. Bunlar ontolojik bütünlük, epistemolojik bütünlük, zamansal bütünlük ve aksiyolojik olgunluktur.
Ontolojik bütünlük, varlık felsefesiyle ilgilidir ve insanı ruh ve bedenden oluşan ayrılmaz bir bütün olarak görür. insanı sadece zihinsel bir varlık olarak değil, bedensel ve ruhsal ihtiyaçları olan bir canlı olarak kabul eder.
Öğretmenlerin ontolojik bütünlüğü desteklemek için derslerinde eğitsel oyunlar, drama ve rol oynama gibi tekniklere yer vermesi gerekir. Bu tür aktiviteler öğrenciye hem bilişsel hem ruhsal (duyuşsal) hem de hareket odaklı (psikomotor) katkı sağlayarak onu bütünsel olarak geliştirir.
Epistemolojik bütünlük, bilgi felsefesidir. Bilginin nasıl elde edileceği, nasıl düşünüleceği ve elde edilen bilginin günlük hayatta nasıl kullanılacağı ile ilgilenir. Temel amacı öğrencinin çok yönlü düşünme becerisini geliştirmektir.
Epistemolojik bütünlük kapsamında idealizm (akıl ve sezgi yoluyla bilgi) ve realizm (deney ve gözlem yoluyla bilgi) bakış açıları harmanlanır. Öğrencilerin lateral (yanal) düşünme, eleştirel düşünme ve analitik düşünme becerileri desteklenir. Örnek olarak altı şapkalı düşünme tekniği gibi çok yönlü bakış açısı kazandıran yöntemler bu temel altındadır.
Zamansal bütünlük, bireyin hem kendi geçmişinden hem de toplumun geçmişinden dersler çıkararak geleceği inşa etmesi sürecidir. Geçmişteki uygulamaların ve kültürün merkeze alınarak bireyin kültüre uyumunun kolaylaştırılması hedeflenir.
Bu temeli desteklemek adına yansıtıcı düşünme becerisi kullanılır. Geçmişteki eğitim programlarının artı ve eksilerinin muhasebesini yapmak veya tarihsel empati kurarak geçmişi doğru anlamak zamansal bütünlüğün pratik örnekleridir. Amaç, geçmişten kopmadan daha sağlam bir gelecek planlamaktır.
Aksiyolojik olgunluk, değerler felsefesiyle ilgilidir. Bu temel, bireyin etik (ahlaki) ve estetik (sanatsal/güzellik) değerleri önemsemesini ve bunları hayatına uygulamasını amaçlar. iyi, doğru ve güzel gibi değerlerin eylemlere yansıtılması beklenir.
Aksiyolojik olgunluğu geliştirmek için öğrencilerin çevre düzenleme projeleri yapması, parkların estetik görünümüne katkı sağlaması veya sanatsal sergiler düzenlemesi gibi örnekler verilir. Bir işi yaparken sadece teknik olarak değil, aynı zamanda etik kurallara uyarak ve estetik bir değer katarak yapmak aksiyolojik olgunluğun bir göstergesidir.
Özetle Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli; ruh ve beden dengesini kurmuş, bilgiyi hayata yansıtabilen, geçmişinden güç alan ve değerlerini davranışa dönüştüren çok yönlü bir öğrenci profili oluşturmayı hedeflemektedir.